1950’lerin başlarına kadar kasırgalar, yaşandıkları yıllara ve o yıl içindeki meydana gelme sıralarına göre sınıflandırılıyordu.
Ancak bu sınıflandırma şekli, yazılı ve sözlü iletişimde çeşitli zorluklar yaşanmasına neden oldu. Bazı durumlarda iki ya da daha fazla fırtına veya kasırgaya aynı isim konduğu oluyor, radyo istasyonlarından yayınlanan fırtına uyarıları vatandaşların kafasını karıştırabiliyordu. Bu tür bilgi karmaşalarının ve yanlış söylentilerin önüne geçmek için yeni bir sınıflandırma türüne ihtiyaç duyuldu.
Amerika’da 1953 yılında fırtınalar kadın adlarıyla isimlendirilmeye başlandı. 1978 ve 79 yıllarında ise Kuzey Pasifik ve Atlantik havzasındaki fırtınaları tanımlamak için hem erkek hem de kadın isimleri kullanılmaya başlandı.
İsimler nasıl seçiliyor?
Eski zamanlarda isimler önceden planlanmıyor ve rastgele seçiliyordu. Örneğin Antje adlı bir teknenin direğini tahrip eden fırtınaya “Antje kasırgası” adı verilmişti. Fırtınalar bazen, 1900 yılındaki Büyük Galveston Kasırgası gibi, vurdukları yerin adıyla anılıyordu.
Artık kasırgalara verilen isimlerin neredeyse tamamı önceden belirlenmiş durumda. Örneğin kasırgalar için Dünya Meteoroloji Örgütü’nun (WMO) belirlediği altı farklı isim listesi bulunuyor. Alfabetik olarak tutulan bu listeler 21 isimden oluşuyor (Q, U, X, Y ve Z harfleri kullanılmıyor) ve her altı yılda bir dönüşümlü olarak kullanıma sokuluyor. Örneğin 2023 yılının listesi Arlene ile başlayıp Whitney ile bitiyordu. Aynı liste 2029 yılında yeniden kullanıma girecek.
Bu isimlendirmenin bir istisnası, yaşanan fırtınanın çok ölümcül veya maliyetli olması halinde devreye giriyor. Hafızalarda yer edinmiş bir felaketin isminin gelecekteki başka bir afete verilmesi uygun kaçmayacağı için, bu isim emekli edilerek yerine farklı bir isim konuyor (’Katrina’ yerine ‘Katia’nın konulması gibi).
Aslında fırtına adlarını belirlerken geçerli olan tek kriter, seçilen ismin basit ve fırtınadan etkilenen bölge insanı için tanıdık olması. Atlantik’teki fırtınalar isimlendirilirken Karayip halklarının alışık olduğu Cristobal ve Edouard gibi isimler seçiliyor. Benzer şekilde Orta Pasifik’teki kasırgalarda Moke ve Walaka gibi Hawaii isimleri yer alabiliyor.
Listedeki isimler tükenirse…
Peki bir sezonda 21’den fazla tropikal fırtına meydana gelince ne oluyor? Böyle durumlarda hazırda bulunan ek bir isim listesi devreye giriyor. Bu durum son 15 yılda yalnızca iki kez yaşandı; son olarak 2020 yılında listedeki isimler Eylül ayının ortasında tükenmişti.
Yakın bir zamana kadar bu açığı Yunan alfabesi harfleri kapatıyordu. 2021’de alınan kararla bu uygulama iptal edildi. Sebep olarak fırtınanın etkilerinden çok telaffuzu zor Yunanca isimlere odaklanılması öne sürüldü.
Eskiden neden kadın adları kullanılıyordu?
1950’lerin başında fırtınalara yalnızca kadın adı veriliyordu. Bunun nedeni tam olarak belli değil; ancak denizcilik geleneğinde okyanustan bir kadın olarak bahsedilmesinin bu alışkanlıkta etkili olduğu düşünülüyor.
Fırtınalar kadın adı almaya başlayınca, hava durumu uzmanları da onlardan kadınmış gibi bahsetmeye başlamış. Fırtınaların ‘davranışlarından’ bahsedilirken cinsiyetçi klişelere başvurulmuş (’sağı solu belirsiz’, ‘flörtöz’ gibi). Bunun üzerine kadın meteorologlar ve feminist aktivistler bu uygulamaların değiştirilmesi için çalışmalar yürütmüş ve başarılı da olmuşlar.
